Menu

Өгүүлбэрийн холбоц

   Бичиг, ярианы хэлний аль алинд хамгийн гол нь тухайн хэллэг тод, цэвэр оновчтой, энгийн байх явдал юм. Энэ шаардлагыг хангахын тулд өгүүлбэр найруулах ухааныг сайтар эзэмших учиртай. Монгол хэл үг холбохын хувьд баялаг хэлний нэг бөгөөд найруулах, хамжуулах, аялга, дэс дараагаар холбох, үг давтах, үг хослох буюу хорших зэрэг олон янзын арга хэрэглэх өргөн боломжтой. Гэвч эдгээрийн дотроос хамгийн түгээмэл нь найруулах ба хамжуулах арга болно.

   Үг, холбоо үгийг эх хэлнийхээ хууль зүйгээр зөв холбож нөхцөлдүүлбэл сая өгүүлбэр болох бөгөөд утга санаагаа бүрэн, зөв илэрхийлсэн өгүүлбэрүүдийн учир зүйн холбоо авцалдааг зөв олж холбож чадвал бичиж байгаа зүйл (эх) зөв болно. Иймээс өгүүлбэр бүрийг зөв найруулах нь эхийг зөв зохиохын үндэс болдог байна.

   Өгүүлбэр хураангуй, дэлгэрэнгүй (урт, богино), энгийн нийлмэл гэх мэт олон янз бүтэц бүрэлдэхүүнтэй, нэр үйл, энгийн, нийлмэл гэх мэт олон янз өгүүлэхүүнтэй байх тусмаа унших сонсоход нийцтэй байдаг. Өгүүлбэрийн ямар бүтэц найруулгатай, ямар хэлбэрт өгүүлэхүүнтэй байх нь олонхдоо зохиож байгаа эхийн төрөл зүйл (жанр) бичигч өгүүлэгчийн тухайн юмс үзэгдэлд хандах байдал зэргээс хамааран харилцан адилгүй байна.

   Монгол хэлний өгүүлбэрийн өгүүлэхүүн олон янз байдаг. Жишээлбэл, “Манай аав малчин” гэсэн өгүүлбэрт өгүүлэхүүн нь “малчин” гэсэн нэг үгээр илэрсэн байхад “Ах маань хойтон өдийд хүрээд ирчихсэн сууж байх байлгүй” гэсэн өгүүлбэр (хүрээд ирчихсэн сууж байх байлгүй) гэсэн таван үгээр байна.

  Гэвч ямар үгийн аймгийн үг голлосон, ямар хэлбэртэй өгүүлэхүүн байх нь бичиж байгаа эхийн найруулгын төрөл, өнгө аяс, өгүүлэгчийн хэн болох, тухайн юм үзэгдэлд хэрхэн хандсан зэргээс хамаарна. Товчлон хэлэхэд энгийн нэр (жинхэнэ нэр, тэмдэг нэр, тооны нэр гэх

Дэлгэрэнгүй...

Өгүүлбэрийн гишүүдийн байрлал

   Бодол санаагаа хэл зүйн хувьд зөв илэрхийлэх нь үг хэллэгийг оновчтой сонгож, үгийн байрыг ёс журмын дагуу оноон байрлуулахтай нягт уялдана. Ийнхүү үгийн дэс дараа, үгийн утгын зохицолдоог тохируулж хэрэглэх нь утга зохиолын хэлний хэм хэмжээг баримтлахын зайлшгүй чухал нөхцөлийн нэг болно.
   Харьцангуй утга төгссөн мэдээллийг бие биедээ илэрхийлэх хэлний хамгийн боломжтой бүтэц, хэлбэр нь өгүүлбэр юм. Өгүүлбэрийн гол амин сүнс нь үйл үгээр илэрсэн гэж үздэг. Хүний толгойд уг үйл явдлын тухай санаа төрмөгц хамаг анхаарлаа өгүүлэхүүнд төвлөрүүлдэг. Иймд өгүүлбэрийг найруулахад гол үүрэгтэй үгс бол үйл үг байдаг. Үйл үг бүхэн өмнөх гишүүнээ тодорхой хэлбэрээр захирдаг. Жишээ нь: “ав” гэсэн үйл үг “хэн” гэсэн үйлийн эзэнтэй харьцахаас гадна “юуг”, “хэнээс”, “юугаар” гэсэн хэлбэрийг захирч байна. Эдгээр хэлбэрийн аль нэгийг өөрчилбөл өгүүлбэрийн найруулга буруу болно.
   Өгүүлбэр сайн найруулах үндсэн нөхцөл нь гишүүдийг оновчтой, зөв холбон байрлуулах явдал юм. Ийм учраас өгүүлбэрийн утга санааг ойлгомжтой тодорхой илтгэн гаргая гэвэл гишүүдийг нь зөв байрлуулах хэрэгтэй.
   Монгол хэлний өгүүлбэрийн гишүүд субьект, обьект, предикат буюу өгүүлэгдэхүүн-тусагдахуун-

Дэлгэрэнгүй...