Menu

Хүндэтгэл илэрхийлэх дүрэм

1. Уламжлалт монгол найруулгын дүрмээр, уншигч, сонсогчийг ямагт дээш өргөж, өөрийгөө доор байлган харилцана. Ингэхдээ хүндэтгэж буй талыг эрхэм, хүндэт, мэргэн, гэгээн, асралт, элбэрэлт, ачлалт, өршөөлт гэх мэт зохистой үгээр нэрлэн хандахын зэрэгцээ өгүүлэгч өөртөө бол өчүүхэн, доорд, мөхөс, эгэл, молхи, болхи, мулгуу гэх мэт үг хэрэглэнэ. Бас, хүндэтгэж буй нэрд -тан, -тэн, -тон,-төн дагавар залгаж, -багштан, даргатан, Баяртан, Баяр гуайтан гэх мэтээр хэлбэржүүлэн дуудаж болдог.

2. Хүн бусыг заадаг, доромж утгатай эцэг, эх хэмээх үгийг цээрлэж, аав,ээж гэнэ. Жишээлбэл, Аав, ээжийн алдар, аав, ээжийн хурал гэх мэт.

3. Хүнийг хүндэтгэн дуудаж нэрлэхэд “гуай”хэмээх үгийг тухайн хүний оноосон нэрийн араас дагуулан хэрэглэдэг. Жишээлбэл, Баатар гуай, Дулмаа гуай гэх мэт. Хүнийг хүндэтгэн дуудаж нэрлэх ийм үг бусад хэлэнд ч байдаг бөгөөд мистер, мистрез, господин, госпожа, мадам, мөсьеө, хёр, хёрин,дон, донья, сан, күни, сёнсёним, ши зэрэг гадаад үгийг монгол хэлний “гуай” гэдэг үгээр орчуулан хэрэглэнэ. Ингэхдээ эрэгтэй хүнийг ямагт гуай гэх ба эмэгтэй хүнийг гуай гэхээс гадна хааяа хатагтай гэж болно. Жишээлбэл, Блек гуай, Смит гуай, Иванов гуай, Холл хатагтай, Иванова хатагтай, Иванова гуай гэх мэт.

4. Эмэгтэй хүнийг гуай, хатагтай хоёроос гадна авхай, ахайтан, эзэгтэй зэрэг үгээр хүндэтгэн дуудаж болох бөгөөд залуу эмэгтэйг голдуу авхай, эзэгтэй нас тогтсон бол ахайтан гэж дуудна. Аль үгээр оноон дуудаж хүндэтгэхийг харилцааны тухайн орчинд тааруулна.

5. Хурал, цуглаан, баяр ёслол дээр болон радио, телевиз, сонин хэвлэлээр олон нийтэд хандаж хүндэтгэлийн үг хэлэх шаардлагатай бол “Хатагтай нар болон Ноёд” гэж хандана. Ингэхдээ тухайн хэллэгийн өмнө эрхэм хүндэт, гүн хүндэтгэлт гэх мэт хүндэтгэлийн үг

Дэлгэрэнгүй...